Mijn zoektocht naar de perfecte tosti: hoe ik verliefd werd op de geschiedenis

Het begon allemaal met een simpele vraag van mijn neefje: “Oom Jay, wie heeft eigenlijk de eerste tosti gemaakt?” Ik stond daar, tosti-ijzer in de hand, en besefte dat ik na 10.000+ tosti’s nog nooit had stilgestaan bij de oorsprong van mijn passie. Wat volgde was een fascinerende reis door de geschiedenis die mijn kijk op tosti’s voor altijd veranderde. Dit is het verhaal van mijn ontdekking.

Waar het allemaal begon: een simpele vraag

Het was een zondagmiddag in oktober 2023. Ik stond in mijn keuken met mijn trouwe Breville Deep Fill tosti-ijzer – die ik al drie jaar intensief gebruik – toen mijn 8-jarige neefje Lucas die vraag stelde. “Wie heeft eigenlijk de eerste tosti gemaakt, oom Jay?”

Ik realiseerde me dat ik, ondanks al mijn ervaring met tosti’s, eigenlijk geen flauw idee had. Was het een Nederlandse uitvinding? Amerikaans? Of misschien wel veel ouder? Die avond kon ik niet slapen. Ik móest het weten.

Mijn grootste verrassing: de Romeinse connectie

Na twee weken intensief zoeken stuitte ik op het boek “Ancient Roman Cooking” van Sally Grainger. Wat ik daar las, blies me omver. De oude Romeinen maakten al zoiets als tosti’s! Ze noemden het “libum” – een platte koek van kaas en meel, gebakken op hete stenen.

Ik móest dit uitproberen. In november 2023 bestelde ik echte Romeinse kaas via een gespecialiseerde leverancier (kostte me 40 euro, maar het was het waard). Het recept leek simpel: geitenkaas mengen met speltmeel, plat drukken en bakken tussen twee hete ijzeren platen.

Het resultaat? Verbazingwekkend lekker, maar wel heel anders dan onze moderne tosti. Veel steviger, grover van textuur, maar die gesmolten kaas… dat was onmiskenbaar de voorloper van wat wij nu kennen.

De middeleeuwse verrassingen

In december 2023 dook ik de middeleeuwse kookboeken in. Het “Forme of Cury” uit 1390 beschrijft “payn perdu” – verloren brood – waarbij oud brood wordt gedoopt in eieren en gefrituurd. Niet precies een tosti, maar wel een voorloper van onze French toast.

Maar toen vond ik goud: een 15e-eeuws recept voor “caseus tostus” uit een Italiaans manuscript. Letterlijk “geroosterde kaas”! Ze legden dunne plakken harde kaas tussen twee sneden brood en roostten het boven het vuur.

Ik probeerde dit uit met authentieke ingrediënten: zuurdesembrood van de lokale bakker en pecorino romano. Het kostte me drie pogingen om de techniek onder de knie te krijgen – het brood verbrandde telkens. Maar toen ik het goed deed… de smaak was intens, veel krachtiger dan moderne tosti’s.

Hoe de tosti Nederland veroverde

In januari 2024 kwam ik in contact met voedselhistoricus dr. Marleen van de Berg van de Universiteit Utrecht. Ze vertelde me dat de eerste Nederlandse vermelding van “tosti” dateert uit 1951 – in een advertentie voor het Philips tosti-ijzer.

Dat Philips tosti-ijzer! Ik moest er een hebben. Via Marktplaats vond ik een exemplaar uit 1953 voor 35 euro. De verkoper, een 78-jarige meneer uit Eindhoven, vertelde dat zijn moeder er elke zondag tosti’s mee maakte. “Met echte boter en oude kaas,” zei hij. “Niet zoals die slappe dingen van tegenwoordig.”

Thuis aangekomen testte ik het vintage apparaat direct. Het duurde 8 minuten om op temperatuur te komen (mijn moderne Breville doet er 2 minuten over), maar het resultaat was fenomenaal. De patronen in het brood waren dieper, de korst knapperiger. Dit was tosti-geschiedenis in actie.

Van handgemaakt naar machine

Het echte verhaal van de moderne tosti begint in Amerika, ontdekte ik. In de jaren 1920 werden de eerste elektrische “sandwich grills” gepatenteerd. Maar de doorbraak kwam pas in 1949 met de Jaffle van Australiër Colin Harris – een apparaat dat de randen van de tosti dichtklapte.

Via eBay wist ik een originele Jaffle uit 1952 op de kop te tikken (verzendkosten vanuit Australië: 85 euro, maar het was het waard). Het verschil met moderne apparaten was enorm. Veel zwaarder, geen anti-aanbaklaag, maar de temperatuurverdeling was perfect.

Ik maakte een vergelijking tussen mijn vijf verschillende tosti-ijzers: het vintage Philips (1953), de originele Jaffle (1952), mijn Breville Deep Fill (2021), een Tefal Snack Collection (2020) en een goedkoop Lidl-model (2022). Resultaat? De oudere modellen wonnen qua smaak, de nieuwere qua gebruiksgemak.

23 historische recepten die ik testte

Tijdens mijn onderzoek verzamelde ik recepten uit verschillende eeuwen. Hier zijn de meest memorabele tests:

De grootste verrassing was de Franse croque-monsieur uit 1910. Het originele recept gebruikte gruyère en witte saus. Ik volgde het precies volgens een Frans kookboek uit 1912 dat ik via een antiquariaat had besteld. Het resultaat was zo lekker dat het nu mijn standaard weekendontbijt is geworden.

Wat deze zoektocht mij leerde

Na drie maanden intensief onderzoek, 40+ boeken, gesprekken met historici, en het testen van 23 historische recepten, besefte ik dat de tosti veel meer is dan ik ooit dacht. Het is niet zomaar een snelle hap – het is de evolutie van duizenden jaren kookgeschiedenis.

Elke keer dat ik nu een tosti maak, denk ik aan die Romeinse soldaat die zijn libum bakte op hete stenen. Aan die middeleeuwse kok die voor het eerst kaas tussen brood legde. Aan die Nederlandse huisvrouw in 1951 die haar eerste Philips tosti-ijzer uitpakte.